Kpss Tarih Kavramlar Sözlüğü

  • 31 Kişi Okudu
  • Nisan 19, 2018

    İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK KÜLTÜR UYGARLIĞI /KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ

    A

    Ağılıg: Hazine görevlisi.
    Alper Tunga: İran’la yaptığı savaşlar Firdevsi’nin Şehname adlı eserinde konu edilen İskit (Saka) Türklerinin lideridir.

    Anav Kültürü: Türkmenistan’ın Anav bölgesinde ortaya çıkarılan kültür bölgesidir. Orta Asya’daki en eski yerleşim
    yeri olan bilinmektedir. Yaşam Cilalıtaş devrine kadar uzanmaktadır. Orta Asya’daki diğer kültür bölgeleri Karasuk,
    Kelteminar, Karasuk, Andronovo, Afanasyevo, Tagar, Namazgah’tır.

    Altın Elbiseli Adam Kurganı: Kazakistan’ın Isık bölgesinde ortaya çıkarılan M.Ö. V. yüzyıla ait kurgandır. Altından oluşan bir zırh ve gümüş tabaklar ortaya çıkarılmıştır.

    Apa: Saray görevlisi.

    Atalar Kültü: Ataların ruhunun kutsal sayılması. Ataların ruhunun yaşayanlarla birlikte olduğu ve koruduğuna
    inanılırdı.

    Aygucı: Hükümdar danışmanı ve hükümet başkanı. (Günümüzdeki başbakan.)

    -B

    Balbal: İslamiyet öncesi Türklerde kişinin öldürdüğü düşman sayısınca dikilen heykelcik şeklindeki mezar taşlarıdır.

    Balık: Uygurlarda şehirlere verilen addır. Beşbalık, Ordubalık, Hanbalık gibi.
    Bedizci: Uygurlarda ressam.
    Bitikçi: İslamiyet’ten önceki dönemlerde Türklerde hakanın katipleridir. Elçilik görevleri de vardır.
    Bodun (Budun): Boylar birliği.
    Boy: Kabile.
    Boylar Federasyonu: Boyların içişlerinde bağımsız dış işlerde kağana bağlı olduğu özerk yönetim anlayışı.
    Bozkır Stili: Türklerde göçebe yaşam dönemlerinde ortaya çıkan figür tarzdır. Genellikle hayvan figürlerinden oluşur.
    Buyrukçu: Saray görevlileri. Günümüzdeki bakanlardır.

    -E-

    Eligbeg: Veliaht
    Erklik: Hükümranlık

    -G-H-l-
    Göç Destanı: Uygurlara ait edebiyat ürünü.
    Han: Hükümdarlara verilen addır. Hakan, kağan, şanyü, idikut ilteriş, ilteber de denilmektedir.
    Hatun (Katun): Hükümdar eşi.
    İkili Teşkilat: Türklerde veraset ve kut anlayışı sonucu ülkenin ikiye ayrılmasıdır. Batıdaki hükümdar doğuya bağlıdır ve hükümdarın sülalesinden erkekler arasından seçilir. Amaç yönetimi kolaylaştırmaktır. Sonucu ise parçalanmayı hızlandırmıştır.
    İl: Ülke
    İpek Yolu: Çin’den başlayarak Orta Asya üzerinden Avrupa’ya ulaşan ve Türk-Çin mücadelesinin esas nedenini
    oluşturan ticaret yoludur.

    -K

    Karabalgasun ( Ordubalık ) Yazıtları: Uygurlara kitabelerdir.
    Kam: Din adamlarıdır. Şaman, baskı da denir.
    Keneşçi: Hükümdara danışmanlık eden keneş (kengeş) meclisine katılan önde gelenler, bilim adamları.
    Kopuz: Din adamlarının kullandığı çalgı.
    Kurgan: İslamiyet öncesi Türklerde ölülerin gündelik eşyalarla gömüldüğü (ahiret inancı) mezarlardır.
    Kurultay: Hükümdarın yanında yönetime katılan ve boy beylerinden oluşan danışma meclisi.
    Kut: Yeryüzünü yönetme yetkisinin kağana tanrı tarafından verildiği inancı.
    Kün: Halk.
    Kürk Yolu: Karadeniz’in kuzeyinden başlayarak Altaylar ve Sibirya’ya kadar uzanan Hazarlar devrinde geliştirilen
    yoldur.

    M

    Manas: Kırgızlara ait dünyanın en uzun destanı.
    Mani: Çinlilerden etkilenerek Uygurların benimsediği dindir. Hayvan etini yasakladığı için savaşçılık özelliklerini
    zayıflatmıştır. Uygurların yerleşik hayata geçişlerinde etkilidir.
    Minyatür: Uygurlarda yerleşik hayata geçişle birlikte gelişen süsleme sanatı.

    -O-Ö-
    Oguş: Aile
    Oğuz Kağan Destanı: Hunlara sözlü edebiyat ürünü.
    Otağ: Hükümdar çadırı.
    Örgin: Taht
    Orhun Kitabeleri: VIII. Yüzyılda Kutluk (II. Göktürk) Devleti zamanında Yollug Tigin tarafından yazılan, Bilge Kağan, Vezir Tonyukuk ve Kültigin adına dikilen yazıtlardır. Türk tarihinin ilk yazılı eserleri olarak kabul edilir. 1893’te Danimarkalı bilgin Wilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.
    Orhun Alfabesi: Göktürklere ait 38 harflik kendilerine özgü alfabe.
    Ötüken: İslamiyet öncesi kutsal olduğu kabuk edilen Asya Hunlarına, Göktürklere ve Uygurlara başkentlik yapmış
    bölge.

    P

    Pazırık Halısı: Türkmenistan dolaylarındaki Pazırık kurganından çıkarılan halıdır. Dünyanın en eski halısı olarak
    bilinmektedir.

    -S-Ş-

    Subaşı: Ordu komutanları. Savaş olmadığı dönemlerde şehirlerde güvenliği sağlarlar.
    Şad: Boy veya oymakların başına atanan vezirlere devlet adamlarına verilen ad. Genellikle yöneten hanedanın
    soyundan seçilirdi.
    Şu Destanı: İskitlere ait sözlü edebiyat ürünüdür.

    -T

    Tamga-Tuğra: Hükümdarın resmi mührüdür.
    Tamgacı: Dış siyasetle ilgili işleri yöneten görevli.
    Tamu: Cehennem.
    Tarkan: Beylere komutanlara ayrıcalıklı saygın kişilere verilen unvandır.
    Tegin (Tigin): Şehzade, prens.
    Toy: Türk devletlerinde resmi bir görüşme gayesiyle toplanılan veya Türk boylarının, topluluklarının belli bir amaç
    doğrultusunda bir araya geldikleri toplantılardır.
    Töre: Yazısız hukuk kuralları.
    Tötü Kanalı: Asya Hunları devrinde yapılan ve günümüzde de bir kısmı kullanılan Orta Asya’daki sulama kanalı.
    Tuğ: Sancak
    Turan Taktiği: Savaşlarda düşmanı pusuya düşürmeye yönelik taktiktir. Bozkır, kurt kapanı, sahte ricat, hilal taktiği olarak ta bilinir.
    Tudun: Vali. Vergileri de toplar.
    Türk: Türeyen, çoğalan, güçlü, kuvvetli.

    -U

    Uçmag: Cennet.
    Umay: İslam öncesi Türklerde anneleri ve çocukları koruyan tanrıça.
    Urug: Soy, aileler birliği.
    Uygur Alfabesi: Soğd alfabesinden alınıp geliştirilmiştir.18 harfli olup, üçü sesli on beşi sessizdir. Sağdan sola yazılır. Moğolların resmi yazısı olmuştur.

    -Y

    Yabgu: Batı hükümdarlarına verilen ad.
    Yaratılış Destanı: Uygurlara ait destandır.
    Yargu: Hükümdarın başkanlık ettiği siyasi suçlara bakan yüksek mahkeme.
    Yargucı: Yargıçlar
    Yenisey Kitabeleri: VI. Yüzyıla ait Kırgızlara ait kitabeler.
    Yuğ: Cenaze töreni

    TÜRK-İSLAM KÜLTÜR UYGARLIĞI /KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ

    A-B

    Ahilik (Ahi teşkilatı): Anadolu Selçukluları döneminde Müslüman esnaflar arasında Anadolu’da ortaya çıkan
    örgütlenmedir. Sadece Müslümanlar girdiği için dini nitelik taşır. Çıraklık eğitimi vermekle birlikte ürün kalitesi ve fiyat kontrolünü yaparlar. Amaç tüketici haklarını korumaktır.
    Amid: Şehir ve kasabalarda mülki idareden sorumlu kişi.
    Amil: Şehirlerde mali işlere bakan kişi.
    Arap Ata Camii: Karahanlılar döneminde Orta Asya’da yapılan ilk Türk- İslam mimari eseridir.
    Ariz (Emiri Arz): Arz divanı denilen ordunun ihtiyaçlarının görüşüldüğü divana başkanlık eden kişidir.
    Atabetül Hakayık: Karahanlılar döneminde Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılan eserdir.
    Atabey: Selçuklularda sancağa gönderilen meliklerin yanındaki deneyimli devlet adamlarına verilen addır. (Şehzade
    hocaları olup Osmanlıda lala denmektedir.) Bazı dönemler atabeyler gittikleri bölgelerde etkinlik kazanarak bağımsız
    davranmışlar atabeylikler kurmuşlardır. (merkezi otoritenin sarsılması)
    Avasım: Abbasilerin Bizans sınırındaki fetih bölgelerine kurduğu Türk yerleşim bölgeleridir
    Batınilik: Büyük Selçuklular dönem inde Hasan Sabbah önderliğinde devleti yıkmaya yönelik ortaya çıkan Şii nitelikli harekettir. Merkezi Alamut Kalesi’dir.

     

    Camedar: Hükümdarın kıyafetlerinden sorumlu kişidir.

    Celali Takvimi: Büyük Selçuklular devrinde Melikşah tarafından Ömer Hayyam’a yaptırılan takvimdir. Yapılma amacı ekonomik alandaki sıkıntıları gidermek ve vergi dönemlerini belli bir düzene koymaktır. Sadece ekonomik alanda kullanılır. Adını Melikşah’ın Celaieddin unvanından alır.

    Çaşnigir: Sarayın yemek işlerinden sorumlu kişidir.

    Çetr: Atlastan yapılma hükümdar gölgeliğidir. Bağımsızlığın sembollerindendir.

    Çinicilik: Toprağın sırlanarak çeşitli nakışlarla süslenip pişirilmesiyle ortaya çıkan süsleme sanatıdır. (Anadolu’da bu alanda en gelişmiş şehirler Kütahya, Bursa ve İznik’tir.)

    -D-

    Darüşşifa: Hastane (sosyal devlet)

    Divan ı Mezalim: ilk Türk-islam devletlerinde en yüksek mahkemedir. Siyasi suçlara bakar.

    Divan-ı Lügati’t Türk: ilk Türkçe sözlük olup Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla yazılmıştır. Ulusçu nitelik taşır. Devrin Türk boylarında kullanılan kelimeler ve atasözlere yer verilir. Boyların yaşadığı bölgelerle ilgili haritalar da içermektedir.

    Divan-ı Hikmet: Türk- İslam tasavvuf edebiyatının ilk yazılı örneğidir. Karahanlılar döneminde yazılmıştır.

    Divan- İstifa: Mali işlerin görüşüldüğü meclistir.

    Divan-ı Tuğra: İç ve dış yazışmalar meclisidir.

    Divan-ı Arz : Ordunun ihtiyaçlarının görüşüldüğü meclistir.

    Divan-ı İşraf: idari işlerin denetiminin yapıldığı meclistir.

    -E-F-

    Ebru: Kağıt süsleme sanatıdır.

    Emir-i Alem: Devlete ait bayrağı taşıyan görevlilerin başıdır.

    Emir-i Ahur : Hükümdar ve kapıkulu askerlerinin atlarının bakımından sorumlu kişidir.

    Emir-i Candar: Saray muhafızlarının başıdır.

    Emir-i Dad: Örfi hukuka bakar.

    Emir-i Silah: Hükümdarın silahlarını taşıyan, aynı zamanda saray silahhanesine bakan görevlilerin başıdır.

    Emirü’l Ümera: Ordu komutanıdır.

    Fütüvvetname: Ahilik ilkelerini içeren belgelerdir.

    -G-

    Gulaman-ı Saray: Yabancılardan çocuk yaşta alınan yetiştirilen merkezdeki paralı askerler (OsmanlIdaki kapıkulu askerileri) yabancılardan alınmasının nedeni merkezi otoriteyi sağlamaktır.

    Gulam: ilk Türk-islam devletlerinde yabancı çocukların Türk-islam geleneklerine göre yetiştirilerek devlet kademelerine ve orduda göreve getirilmeleridir. Amaç merkezi otoriteyi sağlamaktır. (OsmanlIda devşirme) Gulamhane: Gulam (devşirme) askerlerinin yetiştirildiği yerdir.

    -H-İ-

    Hacip : Hükümdar ve vezirden sonra gelen en büyük görevli idi. Başkanlarına hâcibu’l hüccap veya hashacip denilirdi. Görevleri hükümdarla diğer devlet görevlileri ve halk arasında görüşmeyi ve irtibatı sağlamaktı.

    Has arazi: Padişaha ait topraklar.

    Hat: islamiyetin kabulüyle Türk sanatına girmiş güzel yazı sanatıdır. Heykelciliğin İslam’da yasaklanması hattın gelişmesini sağlamıştır.

    Hassa birlikleri: Türklerden seçilerek oluşturulan atlı birlikler.

    Hattat: Hat yazan kişi. (OsmanlIda matbaanın gelmesine ekonomik ve dini gerekçelerle tepki göstermişler, bundan dolayı devlet matbaası geç kurulmuştur.)

    Hazine-i Amire: devlet hâzinesi

    Hazine-i Hassa: padişahın kedisine ait hazine

    İmarethane: yoksulların barındığı günümüzdeki aşevleridir. (sosyal devlet)

    -K-

    Kakmacılık: ahşap, yaş, metal üzerine belirli bir desen şekillendirilerek açılan oyuklara gümüş, altın, sedef gibi madenlerin gömülerek yapıldığı süsleme sanatıdır.

    Kümbet: isşamiyet öncesi çadır kültüründen esinlenilerek oluşturularak mimari yapıdır. Genellikle dini mimaride (türbelerde) kullanılır.

    Külliye: cami etrafında diğer sosyal kurumların bir arada toplanmasına verilen addır.

    Kutadgu Bilig: Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacip tarafından yazılan siyasetname tarzında yazılan eserdir. Kutsal bilgi anlamına gelmekte olu siyasi öğütler içerir.ilk türk İslam eseri olarak bilinir.

    Kadılkudat: şeri hukuka bakar. Kadıları ve müderrisleri atar. (OsmanlIda kazasker)

    -M-

    Melik: Selçuklularda hanedanın erkek üyelerine ve hükümdar çocuklarına verilen unvandır. Devlet deneyimi için illere gönderilseler de yetkileri kısıtlanmıştır. Amaç merkezi otoriteyi sağlamaktır.

    Mevali: Emevi Araplarının yaptığı milliyetçilik anlayışıdır. Müslüman olsa dahi Arap olmayanların köle olarak görülmesidir. Buna tepki olarak Arap olmayan Müslürnanlar arasında Şuubiye hareketi ortaya çıkmıştır.

    Muhtesip: Belediye işleri ve sosyal gereksinimlerin süzenini sağlayan kişidir, (günümüzdeki belediye başkanı) Muhakemetül Lügateyn: XIII. Yüzyılda Çağatay Hanlığı döneminde Hakaniye Türkçesiyle Ali Şir Nevai tarafından kaleme alınmış olan eser, Türkçenin Farsça’ya üstünlüğünü kanıtlamak amacıyla yazıldığı için ulusçu nitelik taşır.

    -N-                                                                           .                   .                            –

    Naip: Anadolu Selçuklularında hükümdar danışmanı

    Niyabet-i Saltanat: Anadolu Selçuklularında görülen meclis türüdür. Padişah merkezde olmadığı zaman vekaleten işleri yönetir.

    Nizamiye Medreseleri: XII. yüzyılda Büyük Selçuklular döneminde Alparslan’ın emriyle yapımına başlanan ve Vezir Nizamülmülk tarafından Melikşah döneminde Bağdat’ta açılan okuldur. Amaç devlet memuru ihtiyacını karşılamaktır. İslam dünyasındaki ilk yüksek öğrenim merkezi olarak bilinir. Öğrencilere yatılı ve burs imkanlarının tanınması sosyal devleti gösterir.

    -P-R-

    Pervaneci: Anadolu Selçuklularında ikta defterlerini tutan divan görevlisidir. (OsmanlIdaki nişancı)

    Reisü’l Bahr: Donanma komutanıdır.

    Ribat: Karahanlılarda kervansaraylara verilen ad. Türk İslam tarihinde kervansaraylar ilk Karahanlılarda görülmektedir. Ticareti geliştirmek amaçlanmıştır.

    -S-Ş-

    Siyasetname: edebiyatta siyasilere öğütler veren bir tür olarak bilinmektedir. Siyasetname adıyla yazılan en önemli eser XII. yüzyılda Selçuklular devrinde yaşayan vezir nizamülmülkün kaleme aldığıdır.

    Subaşı: Şehirlerde güvenliği sağlayan komutanlardır.

    Şıhne: ilkTürk-islam devletlerinde askeri vali.

    -T-

    Tolunoğlu Ahmet Camii: IX. Yüzyılda yapılan Mısır’daki ilk Türk -İslam mimari eseridir.

    Tuğrai (münşii): Anadolu Selçuklularında belgelere padişahın tuğrasını çeken kişidir.

    Uç: Anadolu Selçuklularında Bizans sınırına verilen addır. Moğol istilasından kaçan Türkmen boylarının yerleştirilmesi sonucu uç beylikleri ortaya çıkar.

    OSMANLI KÜLTÜR UYGARLIĞI /KAVRAMLAR SÖZLÜĞÜ

    -A-

    Acemi Ocağı: Devşirmelerden seçilen Yeniçeri Ocağı’na alınacak çocukların ilk askeri eğitim aldıkları ocaktır. Adem-i Merkeziyetçilik: XX. yüzyıl başlarında Prens Sabahattin ortaya attığı fikirdir. Azınlıklara özerklik verilmesi ve ekonomide liberalizm fikirlerini savunmuşlardır. Siyasi oluşumları Ahrar Fırkası’dır.

    Akçe: Gümüş paralara verilen addır. İlk gümüş para, Orhan Bey zamanında basılmıştır.

    Akıncılar: Gönüllü birliklerden olup sınır boylarında istihbarat ve bilgi toplamakla görevlidirler.

    Alemdar: Bayrak taşıyan, bayraktardır.

    Asakiri Mansure-i Muhammediye: II. Mahmut’un Yeniçeri ocağı’nı kaldırmasından sonra kurduğu Avrupa tarzı ordudur.

    Asesbaşı: Şehirlerde gece güvenliği sağlamak için görevli bekçilerin başıdır.

    Askeri Baytar Okulu: II. Mahmut zamanında veteriner yetiştirilmesi için açılmıştır.

    Avarız: Savaş deprem sel afet gibi olağanüstü hallerde alınan vergidir. Duraklamadan itibaren avarız vergilerinin sıkça alınması olağanüstü hallerin arttığını göstermektedir.

    Ayak Divanı: Olağanüstü hallerde ve isyanlarda toplanan divandır. Padişah haricinde herkes ayakta beklediği için bu isim verilmiştir.

    Ayan: iltizam sistemi sonucunda güçlenen mültezimlere verilen addır. Yerel güç olan ayanlar merkezi otoriteyi sarsmışlar, II. Mahmut döneminde ayanlarla imzalanan Sened-i ittifakla otorite altına alınmaya çalışılmışlardır. Azaplar: Anadolu’da bekar Türk erkeklerinden seçilen savaşta Yeniçerilerin de önünde savaşan sınıftır.

    -B-

    Bab-ı Ali: Büyük kapı anlamına gelmektedir. OsmanlIlarda sadrazamlık (başbakanlık) binasına verilen addır.

    Bac: Pazar esnafından alınan vergidir.

    Balyemez: II. Bayezid ve Yavuz zamanında geliştirilen taşınabilir hafif toplardır.

    Bank-ı Dersaadet: 1847’de Galata bankerlerinin kurduğu OsmanlIdaki ilk bankadır.

    Bank-ı Osmani: 1856’da İngiliz sermayeli kurulmuş olup 1862’de Fransızlarda ortak olmuştur. Uzun dönem OsmanlI merkez bankası görevini üstlenmiştir. T.C. Merkez Bankası’nın kurulmasıyla bu özelliği sona ermiştir. 2001’de Garanti Bankası’yla birleşmesiyle ticari hayatı sona ermiştir.

    Barok- Rokoko: ilk kez Lale Devrinde OsmanlI mimarisine giren Avrupa mimari stilidir.

    Bec: OsmanlIların Viyana’ya verdikleri ad.

    Bedesten: Aynı işi yapan esnafın toplandığı ticaret merkezleridir.

    Bennak: Evli bekar fark etmeksizin Müslüman çiftçilerden alınan vergidir.

    Beylerbeyliği: OsmanlIda eyaletlere verilen ad olup en büyük yönetim birimidir. Yöneticisine beylerbeyi denmektedir.

    Bengütaş: Dikilitaş edebiyatı.

    Beşik Ulemalığı: Duraklama döneminde eğitimde ortaya çıkan “alimin oğlu alim doğar” anlayışıdır.

    Eğitimde adam kayırma ve yozlaşmanın, ehliyet kişilerin göreve getirildiğinin göstergesidir.

    Beytü’l Mal: İslam kültüründen gelen bir isimdir. Devlet hâzinesi anlamına gelmektedir.

    Beytü’l Mal Emini: Bir belde de kamu haklarını ve devlet çıkarlarını koruyan kişidir.

    Başhaseki: Padişahın gözdelerinin en rütbelisine verilen ad.

    Birun: Dış saray.

    Bostancı Ocağı: İstanbul’da sarayın güvenliğinden sorumlu sınıftır.

    -c-ç-

    Cebeci Ocağı: Kapıkulu piyadelerinden olup silah üreten ve tamiri yapan askeri sınıftır.

    Cebelü: Tımarlı sipahinin yetiştirdiği atlı asker.

    Celali: Anadolu’da çıkan isyanlara verilen addır. Yavuz döneminde Yozgat dolaylarında çıkan Bozoklu Celal isyanı’ndan dolayı bu adla anılmışlardır.

    Ceride-i Havadis: II. Mahmut zamanında kurulan ilk yarı özel gazetedir. İngiliz ortaklıdır.

    Cizye: Gayrimüslimlerden askere gitmemeleri karşılığında alınan şer’i vergidir. Islahat Fermanı’yla kaldırılır.

    Cülus ve cülus bahşişi: Cülus padişahların tahta çıkış törenidir. Bu esnada padişahın cömertliğini ve büyüklüğünü sembolize eden ve merkez askerlerine dağıtılan paraya da cülus bahşişi denir, ilk kez Fatih, Karaman Seferi öncesinde dağıtmış sonraları gelenek haline gelmiştir. XVII. yüzyılda yeniçeriler bahşiş almak için padişah değişikliklerinde bile bulunmuşlardır.

    Çaşıt: Casus.

    Çorbacı: Acemi Ocağı’nda devşirmelere ilk askerlik eğitimini veren subaylardır.

    Çelebi: Şehzade. Aynı zamanda Mevlevi önderlerine verilen isimdir.

    Çuhadar: ilk dönemlerde padişahın hizmetinde bulunan kişilere verilirken sonraları resmi dairelerde ayak işleri yapan kişilere verilen unvandır.

    Çiftbozan: Dirlik sisteminde toprağını bir yıl boş bırakan köylüden alınan yaptırım niteliğindeki vergidir.

    Çetnik: Dağılma devrinde OsmanlI Devletine saldıran Bulgar çetelerine verilen ad.

    -D-

    Dahiliye Nezareti: iç işleri Bakanlığı

    Daru’l Aceze: Yoksulların, kimsesizlerin barındırıldığı sosyal tesislerdir.

    Darü’l Bedayi: İstanbul Şehir Tiyatrosu’nun ilk şeklidir.

    Darü’l Fünun: II. Abdülhamit zamanında İstanbul’da açılan okuldur. Edebiyat, hukuk, matematik ve doğal bilimler okutulmakta olup eğitim süresi üç yıldır. Cumhuriyet döneminde İstanbul Üniversitesine çevrilmiştir.

    Darü’l Maarif: XIX. yüzyılda devlet memuru, kaymakam gibi idari yönetici yetiştirmek için açılan okuldur. Günümüzdeki siyasal fakültelerin temelini oluşturur.

    Darü’l Muallimin: Öğretmen yetiştirmek amaçlı İstanbul’da açılan okuldur.

    Daru’s Saade Ağası: Harem ağasıdır. Genellikle hadım zencilerden seçilirdi.

    Daru’ş Şuray-ı Bab-ı Ali: Günümüzdeki Danıştay.

    Deliler: İslamiyet’i kabul eden Rumelili halktan seçilen birliklerdir. Akıncılara benzer işler yaparlar.

    Denge Politikası: Devletlerarası çıkar ilişkisi olup OsmanlI Devletinin dağılma döneminde izlediği AvrupalI devletlerin çıkar çatışmalarından yararlanarak varlığını sürdürme politikası için de kullanılır. (Düşmanımın düşmanı benim dostumdur.)

    Derbent vergisi: Ticaretle uğraşanlardan sarp bölgelerde koruma karşılığı alınan vergidir.

    Dersaadet (Asitane): İstanbul’a verilen addır.

    Devlet-i Alî Osmani: OsmanlI Devletinin resmi adıdır.

    Devşirme sistemi: Rumeli’de ele geçirilen yerlerde küçük yaştaki gayrimüslim çocukların alınarak Türk-islam geleneklerine göre yetiştirildiği asker (yeniçeriler, kapıkulları) ve devlet adamı (Enderun Mektebi’nde eğitildikten sonra) yapıldığı sistemdir. Devşirme kökenlilerin devlet yönetimine getirilmesindeki amaç merkezi otoriteyi sağlamaktır.

    Dirlik: Yaptıkları hizmet ve maaş karşılığı gelirleri devlet memurlarına rütbelerine göre bırakılan topraktır. Geliri 20,000 akçeye kadar olanlara tımar, 20,000-100.000 arası olanlara zeamet, 100,000 akçeden fazla olanlara has toprakları bırakılır. Toplanan vergilerin bir kısmı kişinin maaşıdır. Kalan kısmına da cebelü denen atlı asker beslerler. Bu sistemdeki amaç toprağın boş kalmasını önlemektir. Bu sistemle devlet hâzineden para çıkmadan memur maaşlarını karşılamakta, masrafsız eyalet askerine sahip olmakta ve tarımı sürekliliği sağlamakta ve bölgede güvenliği sağlamaktadır. Toprağı işleyen toprak üzerinde kiracı konumundadır. Mülkiyet devlete aittir, (yerel güçlerin ortaya çıkmasını önlemek, merkezi otoriteyi sağlamak)

    Divan: Orhan Bey zamanında kurulan ve Klasik OsmanlI döneminde işlerliğini koruyan devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir. Fatih’e kadar divan başkanı padişahken bu dönemden itibaren sadrazam başkanlık etmiştir. Bu durum padişahın merkezi otoritesini artırmaya yönelik olup divan danışma meclisi konumuna düşmüştür. II. Mahmut zamanında kaldırılmış yerine nazırlıklar (bakanlıklar) kurulmuştur.

    Dizdar: Kale kumandanı.

    Duyun-u Umumiye (Genel Borçlar İdaresi): XIX. yüzyılda AvrupalI devletlerden alınan borçların ödenememesi sonucunda 1881’de II. Abdülhamit devrinde kurulan teşkilattır. Amacı alacakların tahsilidir, bir nevi haciz niteliği taşımaktadır. Lozan’da dış borçlar çözüme kavuşturulur.

    -E-F-

    Ekber ve Erşat: I. Ahmet döneminde Fatih’in yasallaştırdığı Kanunname-i Ali Osman (Kardeş Katli) Yasası’nın kaldırılmasıyla uygulanan veraset sistemidir. Hanedanın en yaşlı ve en olgun kişisinin başa geçmesini içerir, ilk kez veraset sistemi belli bir düzene konulmuş, taht kavgaları önlenmiştir.

    Enderun: iç saray.

    Enderun Mektebi: II. Murat zamanında kurulan Fatih zamanında geliştirilen devşirme devlet adamı yetiştirmek için sarayda açılan okuldur.

    Erkan-ı Harbiye Mektebi: Sultan Abdülmecit döneminde ordunun kurmay subay ihtiyacını karşılamak için kurulan okuldur.

    Esham (Esame): L Abdülhamit devrinde başlayan iç borçlanma sistemidir.

    Eşkinci: II. Mahmut zamanında Yeniçeri Ocağından ayrılarak kurulan ve batılı metotlarla eğitilen askerlere verilen ad. Sefere katılan eyalet askerlerine de eşkinci denirdi.

    Fırka: Parti

    Flori: 1252’ye kadar Floransa’da basılan paranın adıyken sonraları Avrupa’da basılan tüm altın paralara verilen ad.

    -G-

    Galata Bankerleri: OsmanlIda bankacılığın olmadığı dönemde XIX. yüzyılın ikinci yarısına kadar bu işi üstlenen Yahudi para tüccarlarıdır.

    Galebe Divanı: Kapıkulu askerlerine maaş verilmesi ve yabancı elçilerin kabulü gibi konular için toplanan meclistir.

    Genç OsmanlIlar: Sultan Abdülaziz devrinde meşrutiyete geçilmesi için çalışan ve bunun için aydınların kurduğu cemiyetin adıdır.

    H

    Halepa Fermanı: OsmanlI Devletinin İngiltere ve Rusya gibi devletlerin baskılarıyla Girit’te daha önce yapılan 1868 açılımına ek olarak taahhüt edilen ıslahatlardır. 20 Kasım 1878 tarihinde yayınlanan OsmanlI adına asilerle imzalayan ve olağanüstü yetkilerle komiser statüsüyle Girit’e giden Gazi Ahmet Muhtar Paşa’dır.

    Haraç: Gayrimüslimlerden alınan toprak vergisidir.

    Harem: Padişahın özel hayatının geçtiği ve ailesinin yaşadığı saray bölümüdür.

    Hilal-i Ahmer: Kızılay.

    Harameyn-i Şerif: Mekke ve Medine için kullanılan terim.

    Haseki Sultan: Cariye iken padişahın gözdesi olan ve ondan çocuk doğuran kadın.

    Heyet-i Vükela: Bakanlar Kurulu.

    Hidiv: Mısır valilerine verilen addır.

    Hilat: Padişahların ödüllendirmek için devlet adamlarına giydirdikleri değerli kumaş veya kürkten yapılmış kaftan. Hisar: Geniş surlarla çevrilmiş kale.

    Humayun: Padişahla ilgili şeyler için kullanılır. Kutlu anlamına gelmektedir.

    Humbaracı Ocağı: XVIII. yüzyılda I. Mahmut döneminde Fransa’dan getirilen Kont de Bannovel’in (Humbaracı Ahmet Paşa) kurduğu batı tarzı askeri sınıftır. El bombası, havan topu ve hafif top dökmekle görevlidirler. Hüdavendigar: I. Murat’ın kullandığı dini nitelikli unvandır.

    -i-

    İdadi: Devlet memuru yetiştirmek amaçlı açılan lise dengi okul.

    İlmiye: Din ve eğitimle ilgili sınıftır. Divandaki temsilcileri kazasker, şeyhülislamdır.

    İmarethane: Aşevi

    İmtiyaz-ı Mahsusa (Ahd-i Atik): Kanuni zamanında Fransa’ya verilen kapitülasyonlardır.

    İltizam: Duraklama döneminde ortaya çıkan dirlik siteminin bozulmasıyla vergi toplama işinin ihale yoluyla satılmasıdır. Devletin peşin paraya ihtiyacı ve dirlik sisteminin bozulması sonucu ortaya çıkmıştır. Görevi alan kişiye mültezim denir.

    İkindi Divanı: Sadrazamın konağında her gün ikindi vakti toplanan divandır. Günlük işlerin kritiği yapılırdı.

    İrad-ı Cedit: III. Selim’in yaptığı yeniliklerin mali gider- rlerini karşılamak için yapılan hazine.

    İspenç: Gayrimüslim ziraatçilerden alınan şer’i vergidir.

    İstihkam Okulu: İstihkam subayı yetiştirerek orduya lojistik destek sağlayan okuldur.

    -J-K-

    Jöntürkler: II. Abdülhamit’in meclisi kapatmasına tepki gösteren ve anayasanın yeniden yürürlüğe girmesini savunan yurtiçinde ve yurtdışında yaşayan muhaliflere verilen ad.

    Kafes sistemi: I. Ahmet döneminde yasal hale getirilen sancağa çıkma sisteminin kaldırılmasıyla uygulanan sistemdir. Sancağa çıkmadan ilk tahta çıkan I. Ahmet’tir. Şehzadeler sancaklara gönderilmeyerek sarayda bir bölümde yetişmektedir. Olumlu yönü şehzade isyanları önlenmiştir. Olumsuz yönü halktan kopuk ve deneyimsiz kişilerin başa geçmesine neden olmuştur.

    Kaime: Sultan Abdülmecit tarafından Kırım Savaşı esnasında basılan kağıt paradır.

    Kalemiye: Divandaki bürokrat sınıftır. Nişancı, reisülküttap bu sınıfın önemli temsilcileridir.

    Kanun-i Esasi: I. Meşrutiyetle birlikte hazırlanan Türk tarihinin ilk yazılı anayasasıdır. Meclisi açma kapatma, veto yetkileri padişaha ait olup hükümetin padişaha karşı sorumluluğu vardı. Bu yetkilere 1909 değişiklikleriyle son verilerek meclisin üstünlüğü sağlanmıştır.

    Kanunname-i Ali Osman (Kardeş Katli) Yasası: Fatih’in çıkardığı yasadır. Devlet sadece padişaha aittir. Taht kavgalarını önlemek ve devletin bekasını sağlamak için diğer kardeşlerin öldürülmesini yasallaştırır. (Amaç merkezi otoriteyi sağlamaktır.)

    Kapıkulu askerleri: Devşirme sisteminden gelen kişilerden oluşan merkez ordularıdır. Üç ayda bir ulufe denilen maaş ve padişah değişikliklerinde cülus bahşişi alırlar.

    Kaptan-ı derya: Donanma komutanıdır. Gerektiğinde divana katılır, daimi üye değildir, ilk kaptan-ı derya, Barbaros Playrettin Paşadır.

    Kapitülasyon: Hristiyan birliğini parçalamak ve Akdeniz ticaretini canlandırmak için yükselme döneminde AvrupalIlara tanınan ekonomik ve hukuki ayrıcalıklardır. Gerileme döneminde sürekli hale getirilmesi sonucunda Dağılma döneminde OsmanlI Avrupa’nın açık pazarı haline gelmiştir.

    Kavas: Vezirlerin maiyetinde bulunan silahlı muhafızlardır.

    Kaza: OsmanlIda ilçelere verilen addır. Yönetiminden kadılar sorumludur.

    Kazasker (Kadıasker) : Divanın daimi üyesi olup kadı ve müderrisleri atar. (Günümüzdeki Adalaet ve Milli Eğitim bakanlıkları)

    Kethüda: Büyük devlet adamlarının işlerini gören kahyalara verilen ad.

    Kubbealtı vezirleri: Sadrazama yardımcı olan vezirler olup günümüzdeki bakanlardır.

    Kufi: Eski İslam yazı stillerinden biridir. Irak’ın Küfe şehrinde icat edildiği için bu ismi almıştır.

    Kuleli Olayları: 14 Eylül 1859’da aydınların,öğrencilerin, subayların Abdülmecit’i tahttan indirerek Abdülaziz’i tahta çıkarmak için yapılan darbe girişimidir, ihbar üzerine etkisiz hale getirilir.

    -L-

    Lağımcı ocağı: Kapıkulu piyadelerinden olup kale kuşatmalarında tünel kazma ve surları yıkma işiyle görevli askeri sınıftır.

    Lala: Sancağa çıkan şehzadelerin yanında görevlendirilen eğitmen niteliğindeki devlet adamı.

    Levent: Deniz askerleri

    Liva: XIX. yüzyılda sancaklara (illere) verilen addır.

    -M-

    Maarif Nezareti: Eğitim Bakanlığı

    Mabeyn: Sarayın selamlık dairesi için kullanılan terimdir.

    Mandater (Manda) Yönetim: I. Dünya Savaşı’ndan sonra bazı az gelişmiş ülkeleri kendi kendine gelecek seviyeye kadar Milletler Cemiyeti adına yönetmek için büyük bir devletlere verilen vekilliktir. Ulusal bağımsızlık anlayışına terstir.

    Mangır: OsmanlIlarda bakır paralara verilen addır. Moğolca kökenli bir kelimedir, ilk mangır Osman Bey zamanında basılmıştır.

    Mecelle: XIX. yüzyılda Ahmet Cevdet Paşa tarafından hazırlanan içerik olarak islami hukuka dayanan kanundur. Abdülaziz zamanında hazırlanır, il. Abdülhamit’in istibdat yıllarında uygulanır.

    Meclis-i Ayan: 1876’da I. Meşrutiyette kurulan meclistir. Üyeleri padişah tarafından seçilir, ömür boyu görevde kalırdı, (ulusal egemenliğe ters)

    Meclis-i Mebusan Meclisi: 1876’da I. Meşrutiyetle birlikte açılan meclistir. Üyelerini dört yılda bir halk seçer. II. Abdülhamit, Kanuni Esasi’deki meclisi kapatma yetkisine dayanarak kapatır. 1978-1908 istibdat yılarında kapalıdır. 1908’de II. Meşrutiyetle yeniden açılan bu meclis, Mondros Mütarekesi sonrasında Vahdettin tarafından kapatılır. Mustafa Kemal’in İstanbul Hükümeti’yle yaptığı Amasya Görüşmeleri sonrasında açılsa da 1920 başlarında aldığı Misak-ı Milli kararlarına tepki olarak itilaflarca kapatılır. Milletvekillerinin bir kısmı Malta’ya sürgün edilir. Bu durum TBMM’nin açılışını hızlandırır.

    Meclisi Valay-ı Ahkam-ı Adliye: Yeni yasa önerilerini hazırlayan danışma meclisidir.

    Mekkariler: Yollarda özel ulaşımı ve ticari mal taşımacılığını yaparlar.

    Mekteb-i Nefise: Güzel Sanatlar Okulu.

    Memleket Sandıkları: ilk kez Rumeli’de kurulan Memleket Sandıkları ihtiyacı olan çiftçiye düşük faizle kredi imkanı sağlamıştır. 1865’te padişah emriyle tüm yurtta kurulmaya başlanmıştır. Ziraat Bankası’nın temelini oluşturur. Yabancı sermayeli bankacılık anlayışından kurtulmak amaçlanmıştır. Menzil: Posta ve haberleşme işlerini yerine getirirler.

    Mekteb-i Ulum-u Edebiye: II. Mahmut’un açtığı edebi bilimlerin öğretildiği okuldur.

    Meşrutiyet: Bir hükümdar veya kralın yanında halkın da yönetime katılmasıdır. Yapılan anayasaya iki gücünde uyması gerekmektedir. Yarı demokrasi niteliğindedir.(Padişah+Halk Meclisi+Anayasa)

    Mızıkay-ı Hümayun: II. Mahmut zamanında kurulan askeri bandodur.

    Miralay: Albay

    Miri arazi: Devlete ait topraklardır. (Günümüzdeki hazine toprakları)

    Muhassıllar: iltizam sisteminin kaldırılması sonucunda vergi toplanma işini yürüten kişilerdir.

    Mukataa arazi: Vergi gelirleri doğrudan hâzineye aktarılan dirlik topraklarıdır.

    Mücerred: Ekonomik özgürlüğü olan Müslüman bekarlardan alınan vergidir.

    Mühimme Defterleri: Divanda alınan kararların yazıldığı tutanaklardır. (Bakanlar Kurulu tutanakları) Mühendishane: I. Mahmut zamanında Batı tarzında eğitim veren, topçu subayı, istihkam subayı ve mühendis yetiştiren okul.

    Mühendishane-i Bahri hümayun: III. Mustafa döneminde Çeşme Vak’ası’nda donanmanın yanmasıyla birlikte deniz subayı yetiştirmek için açılan Deniz Mühendishanesi’dir.

    Mühendishane-i Berri Humayun: Kara ordusuna subay yetiştirmek için I. Mahmut zamanında açılan Kara Mühendishanesi’dir. III. Selim zamanında geliştirilmiştir.

    Mülazım: Bir komutanın yanında bir görevde yardım eden teğmenlere verilen ad.

    Mülk arazi: Kişiye ait özel mülkiyettir. Öşriyye (Müslümanlara) haraciyye ( gayrimüslimlere) olmak üzere ikiye ayrılır.

    Mültezim: İltizam sisteminde vergi toplama ihalesini peşin olarak devlete ödeyen ve halktan toplayan kişidir. Bazı mültezimler bölgelerinde güçlenince ayan dediğimiz yerel güçler ortaya çıkmıştır.

    Müsadere: Ölen devlet adamlarının mallarına devletçe el konulması sistemidir. Kaldırılması ilk kez II. Mahmut döneminde gündeme gelse de Sultan Abdülmecit döneminde Tanzimat Fermanı’yla kaldırılır. Kaldırılmasıyla özel mülkiyet ve miras hakkı gelişir.

    Müşirlik: Askeri kökenli valilik.

    -N-

    Nafıa Nezareti (veya Vekaleti): Günümüzdeki Bayındırlık Bakanlığı.

    Nakkaş: OsmanlIda minyatür sanatını yapan kişiye verilen addır.

    Nakibü’l Eşraf: Hz. Peygamber sülalesinden gelenlerin işlerine bakmakla görevli kişidir.

    Narh: bir ürün için fiyat koyma anlamına gelmektedir. Bu yetki devlete aittir.

    Nemçe: OsmanlIların Avusturya’ya verdiği ad.

    Nezaret-i Celile-i Maliye: II. Mahmut zamanında kurulan Maliye Bakanlığı’dır. Klasik dönemdeki defterdarın görevini üstlenmiştir.

    Nişancı: İç ve dış yazışmaları yürüten belgelere tuğra çeken ve tımar defterlerini tutan divan üyesidir. (And. Selçuklularındaki pervaneci)

    Nizam-ı Cedit: III. Selimin Avrupa tarzı yaptığı yeniliklerin genel adıdır. Yenilikler içinde Nizam-ı Cedit Ordusu ön plandadır.

    O- Ö-

    Ocaklık: Gelirleri kale muhafızlarına ve tersane görevlilerine bırakılan dirlik topraklarıdır.

    Osmanlıcılık: XIX. yüzyılda Tanzimat Fermanı’yla birlikte ortaya çıkan düşünce akımıdır. Din dil, ırk ayrımı gözetmeksizin (günümüzdeki Amerikalı gibi OsmanlI mantığını oturtmak) herkesin eşit sayılmasıyla azınlıkların devlete bağlanarak dağılmayı önlemek amaçlanmıştır, (millet sistemi) azınlıkların ayrılıkçı faaliyetleri sonucu Balkan savaşları sonrasında işlerliğini yitirmiştir.

    Öşür: Müslüman halktan alınan toprak vergisidir, ilk dönemlerde % 10 oranında alınırken daha sonra % 40’a kadar çıkmıştır. Son dönemlerde aşar olarak ta anılmaktadır.

    -P-R-

    Paşmaklık arazi: Devlete ait topraklardan olup gelirleri padişahın eşlerine ve kız çocuklarına bırakılan topraklardır.

    Pençik (Beşliler): Sınırlarda yaşayan her beş haneden biri alınarak oluşan birliklerdir. Sınırda kaleleri korurlar, öncülük yaparlar.

    Reaya: Yönetilen halk demektir.

    Redif birlikleri: II. Mahmut döneminde eyaletlerde ortaya çıkan asker boşluğunu doldurmak için kurulan yedek birliklerdir. Asıl askerlik görevini yaptıktan sonra 26-32 yaşları arasındaki erkeklere verilen isimdir.

    Reisü’l Etıbb’a: Hekimbaşıdır.

    Reisü’l Küttap: Klasik OsmanlI döneminde divanda nişancının yardımcısıyken XVIII. yüzyılda bağımsız bir memur haline gelmiştir. Dış ilişkilerden sorumludur. (Günümüzdeki dış işleri bakanıdır.) Avrupa’yla ilşkilerin geliştirilmek istendiğinin kanıtıdır. Kaldırılmasıyla yerine XIX. yüzyılda Hariciye Nazırlığı kurulmuştur.

    Rikabdar: Padişahın bindiği atın üzengisini tutan ve yanında yürüyen üzengi ağası da denilen saray görevlisidir. Riyaziye: Matematik.

    Ruzname: Günlük gelir giderlerin ya da olayların kaydı için tutulan defter.

    Rüştiye: II. Mahmut zamanında açılan günümüzdeki ortaokul dengi okullardır.

    ‘ ‘                                        -s-ş

    Sadabat: Sultan III. Ahmet’in saltanatı ve Nevşehirli İbrahim Paşa’nın sadrazamlığı zamanında İstanbul Kağıthane’de yapılan Sadabat Kasrı adı verilen bir yapı dolayısıyla bu kasrın bulunduğu bölgeye verilen ad. Sadrazam (Vezir-i Azam): Günümüzdeki başbakan niteliğinde olup padişahın yardımcısı konumundadır.

    Padişahtan sonra en yetkili kişidir. Padişah mührü taşımakla birlikte ordunun başında serdar-ı ekrem unvanıyla savaşlara komutanlıkta eder.

    Sahn-ı Seman Medreseleri: Fatih zamanında İstanbul’da açılan pozitif ve dini bilimlerin birlikte okutulduğu okuldur. Sakalar: Ordunun su ihtiyacını karşılarlar.

    Sancağa çıkma: Kuruluş ve yükselme dönemlerinde şehzadelerin deneyim kazanması ve halkla kaynaşması amacıyla sancaklara yönetici olarak görevlendirilmesidir. Olumlu yönü şehzadelerin deneyim kazanması, olumsuz yönü bazı şehzadelerin sancakta güçlenerek merkeze isyan etmesidir. (Yavuz’un babasına isyan ederek tahtı ele geçirmesi gibi) I. Ahmet döneminde bu gelenek tamamen kaldırılır.

    Sancak Beyi: Sancak denilen illeri yönetmekle görevli günümüzdeki valilerdir.

    Salname: Yıllık, bir yıllık olayları gösteren kitap.

    Salyaneli eyaletler: Yıllık vergi alınan merkezden uzak eyaletlerdir.

    Salyanesiz eyaletler: Yıllık vergi vermeyen toprakları dirliğe ayrılmış eyaletlerdir.

    Sefaretname: Elçilikyazıları.

    Sefir: OsmanlI elçilerine verilen ad.

    Sekban-ı Cedit: II. Mahmut’un Yeniçeriler varken kurduğu Avrupa tarzı ordudur. Yeniçerilerin tepkisi üzerine kapatmak zorunda kalmıştır.

    Sened-i İttifak: 1808’de Alemdar Mustafa Paşa’nın isteği üzerine II. Mahmut’un ayanlarla yaptığı sözleşmedir. Ayanların merkeze bağlanması, İstanbul’da bir isyan çıkarsa emir beklemeksizin yardıma gelmeleri kararlaştırılmıştır. Amaç merkezi otoriteyi sağlamaktır. Fakat ayanların varlığı devlet tarafından tanınması ve padişahın bazı haklarına sınırlama getirilmesi otoriteyi sarsıcı niteliktedir. OsmanlI tarihinde ilk kez bir padişahın yetkilerini kısıtlayan belgedir.

    Seyfiye: Asker kökenli yönetici sınıftır. Sadrazam, vezirler yeniçeri ağası, kaptan-ı derya bu sınıfa dahildir.

    Sıbyan Mektebi: II. Mahmut devrinde açılan günümüz ilkokulları dengindeki çocuk mektepleridir.

    Silahtarlar: Kapıkulu süvarilerinden olup padişahın çadırını korurlar.

    Garipler: Sağ ve sol olmak üzere ikiye ayrılan kapıkulu piyadelerinin bir sınıfıdır. Padişahın hâzinesini ve ordunun ağırlıklarını korumakla görevlidirler.

    Softa: Klasik OsmanlI döneminde medrese öğrencilerine verilen addır.

    Sultani: Fatih zamanında basılan ilk altın para.

    Selatin camileri: Padişahlar, şehzadeler, sultanlar tarafından yaptırılan camilere verilen addır.

    Süleymaniye Medreseleri: Kanuni zamanında İstanbul’da açılan okuldur.

    Sürat Topçuları Ocağı: Gerileme döneminde I, Mahmut tarafından Fransa’dan getirilen Macar asıllı Baron dö Tott’un kurduğu Avrupai asker ocağıdır. 1736-39 OsmanlI Rus Savaşları’nın kazanılmasında etkili olmuştur.

    Şah: İran’da kurulan devletlerde hükümdarların kullandığı unvan.

    Şeyhülislam (Müftü): Divana yükselme döneminde katılmıştır. Alınan kararların dine uygunluğunu bildirir. Teokratik devlet özelliğini gösterir.

    Şehremini (Şehir emini): İstanbul’un belediye işlerinden sorumlu kişidir.

    -T-

    Taht kadısı: İstanbul’da adalet işlerinden sorumlu kişidir.

    Takvim-i Vekayi: II. Mahmut zamanında yayınlanan ilk resmi gazetedir. Amaç alınan kararları devlet kademelerine ve halka duyurmaktır.

    Tanzimat: Sultan Abdülmecit zamanında 1839’da Gülhane Hatt-ı Plümayunu(Tanzimat Fermanı) adıyla anılan bir fermanla ilan edilen yönetimi iyileştirme tasarısı ve bu iyileştirmenin yapıldığı dönemdir.

    Taşra ( Dışarı>Dışra) : OsmanlIda başkent dışındaki topraklara verilen addır.

    Tekfur: Bizans valilerine verilen ad.

    Tercüman-ı Ahval: 1860’larda yayınlanan ilk özel gazete.

    Tezkire: biyografi

    Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane-i mamure: İL Mahmut zamanında ordunun doktor ihtiyacını karşılamak için kurulan okuldur.

    Top Arabacıları Ocağı: Kapıkulu piyadelerinden olup ağır topların taşınmasında görevli sınıftır.

    Topçu Ocağı: Kapıkulu piyadelerinden olup top ve top mermisi imalatıyla görevli askeri sınıftır.

    Tuğ: Paşalara verilen at kılından yapılmış sorguçtur. Sorguç sayısı rütbelerini belirler. Sancakbeylerinin bir, beylerbeyinin iki, vezirlerin ve seraskerlerin üç, sadrazamın beş, padişahın yedi veya dokuz tuğu vardır. Tulumbacılar: Lale Devrinde kurulan itfaiye ocağı.

    Turancılık(Panturanizm, Panturkizm): Bütün Türkleri birleştirme ülküsüdür. Enver Paşa’nın etkisiyle ittihat terakkinin I. Dünya savaşındaki genel politikası haline gelmiştir. Kafkas Cephesindeki Sarıkamış faciasından dolayı etkisini yitirmiştir.

    Turnacı: ilk dönemlerde padişahın av köpeklerinin eğitimiyle ilgilenen daha sonraları haber gelip götürmekle görevlendiren saray görevlisidir.

    U-Ü-

    Ulah: OsmanlIların Eflak (Güney Romanya) halkına verdiği addır.

    Ulufe: Merkezdeki kapıkulu askerlerinin üç ayda bir aldıkları maaş.

    Ulufeciler: Sağ ve sol olmak üzere ikiye ayrılan kapıkulu piyadelerinin bir sınıfıdır. Saltanat sancaklarını taşırlar. Ümera: Komutan

    Vakanüvis: Resmi devlet tarihçisi.

    Vakıf arazi: Geliri medrese, imarethane, hastane gibi sosyal kurumlarm ihtiyaçlarının giderilmesi için ayrılan arazilerdir, (sosyal devlet) Alınıp satılamaz, devredilemez.

    Vakay-ı Hayriye: II. Mahmut döneminde Yeniçeri Ocağfnın kaldırılmasına verilen ad. “Hayırlı Olay” anlamına gelmektedir.

    Vakay-ı Vakvakiye (Çınar Olayı): 1656 yılında IV. Mehmet döneminde isyan eden yeniçerilerin otuza yakın devlet adamını Sultanahmet meydanında çınarda asarak idam etmeleri olayıdır.

    Valide sultan: Padişah annelerine verilen ad.

    Veliaht: Bir hükümdarın yerine geçecek olan prens, şehzadeye verilen ad.

    Vilayet Nizamnamesi: 1864 yılında yayınlanmış ve taşra yönetim birimleri vilayet,liva (sancak), kaza ve köy birimlerine ayrılmıştır.

    Voyvoda: Romanya’daki Boğdan, Erdel bölgelerinin yerel beylerine verilen ad.

    Yeniçeri Ağası: Divanın daimi üyesi olmayıp orduyla ilgili durumlarda divana bilgi veren merkez orduları komutanıdır.

    Yurtluk: Gelirleri sınır boylarında görev yapan kişilere bırakılan dirlik topraklarıdır.

    Yaya ve müsellemler: Orhan Bey zamanında kurulan ilk düzenli ordudur. Sonraki dönemlerde ordunun geçiş güzergahında yol ve köprü yapımında görevli sınıftır.

    Yeniçeri: I. Murat zamanında kurulan devşirmelerden oluşan kapıkulu piyadelerinden olan birliktir.

    Zaptiye: Güvenlik işleriyle uğraşan kuruluş (polis).

    Zımmi: gayrimüslimlere verilen ad.

    ÖABT
    16 Temmuz 2018

    Üye OlŞifremi Unuttum

    Milli Eğitim Bakanlığı, sözleşmeli öğretmen alımının hangi usul ve esaslara göre yapılacağı, 3 Ağustos 2016 tarih ve 29790 sayılı  Resmi Gazete’de ya... Devamı

    2018 KPSS’de yüksek bir puan elde etmeyi ya da rakiplerinize fark atmayı planlıyorsanız 6 sorunun sorulduğu Güncel Bilgiler ve Kültürel Olaylar bölüm... Devamı

    2017 okullar ne zaman kapanıyor? 2016 - 2017 eğitim öğretim yılı içinde okullar yaz tatiline Haziran ayının tam kaçında başlayacak. İşte tatil planı ... Devamı

    2017 Yılık Öabt (Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi) Ösym’nin son yayınladığı takvime göre işte sınav uygulama ve sonuç açıklanma tarihi… 201... Devamı

    Öabt braşları şunlardır: Türkçe Öğretmenliği İlköğretim Matematik, Fen Bilimleri/Fen ve Teknoloji, Sosyal Bilgiler, Türk Dili ve Edebiyatı, Tarih, Co... Devamı
    Webmaster Sosyal Ağı
    wm sosyal
    Kategoriler
    İstatistiklerimiz
    Yandex.Metrica
    KPSS ÖABT UYGULAMAMIZI İNDİRİN
    Get it on Google Play